مدیریت دولتی

مدیریت دولتی

طراحی مشاغل معنی بخش، ارزش‌بخش و اثربخش

نوع مقاله : سخن سردبیر

نویسنده
آرین قلی پور
استاد، گروه رهبری و سرمایه انسانی، دانشکده مدیریت دولتی و علوم سازمانی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
10.22059/jipa.2025.108375
چکیده
یکی از سؤال‏های جدی از مدیریت منابع انسانی این است که چگونه می‌توان شغلی طراحی کرد که برای شاغل معنی‏دار باشد، برای سازمان ارزش بیافریند و برای جامعه تأثیر مثبت در پی‌ داشته باشد. طراحی شغل به معنای تعیین محتوای شغل و چگونگی سازمان‏دهی اجزای شغل (شامل مسئولیت‏ها، وظایف، ارتباطات، اختیارات و ...) در کنار یکدیگر است. رویکردهای طراحی شغل را می‌توان در طیفی جای داد که یک‌سوی آن رویکرد مکانیکی و ساده‌ساز (با تأکید بر تخصص‌گرایی) و سوی دیگر آن رویکردهای انگیزشی و انسان‌گرایانه (با تأکید بر غنای شغلی و معنابخشی) قرار دارند.
کم‏وبیش در هر هفته، گزارش‌هایی منتشر می‌شود که هوش مصنوعی در حال تحدید و تهدید ساحت اجتماعی انسان است و در این بین تمرکز زیادی روی از بین رفتن مشاغل انسان‏ها و سپردن آن‏ها به هوش مصنوعی می‌شود. اغلب این گزارش‏ها پیش‏بینی می‌کنند که به‏زودی، مشاغل زیادی از بین می‌رود و به هوش مصنوعی سپرده می‌شود. در واقع، نگرانی اصلی زمانی بروز می‌کند که طراحی شغل فاقد معنا و ارزشمند باشد؛ در چنین مواردی، منطقی‌تر آن است که چنین شغلی به هوش مصنوعی واگذار شود. مشاغل غنی، معنی‏دار و ارزش‌بخش زیبنده انجام توسط انسان‏ها هستند و بقیه مشاغل بهتر است به هوش مصنوعی سپرده شود. در این بین مسئولیت مدیریت منابع انسانی بسیار سنگین است. بسیاری از مشاغل کنونی در سازمان‌ها، فاقد ویژگی‌های غنی، معنادار، هدفمند، توانمندساز و ارزش‏آفرین هستند؛ چرا که رویکرد حاکم بر طراحی آن‏ها، همچنان از الگوی مکانیکی و تیلوریستی پیروی می‌کند. در چنین شرایط، مدیریت سازمان‏ها به اتخاذ تغییر رویکرد جدی در طراحی مشاغل نیاز دارد تا شغل برای کارکنان به‏سمت غنی و معنادار بودن حرکت کند؛ مثلاً حداقل چند وظیفه دارای آزادی عمل و اختیار در شغل وجود داشته باشند، اهداف شغلی مشخص باشند و کارکنان بتوانند نتایج و خروجی شغل خود را ببیند.

مدل هوشمند طراحی کار[1]، یکی از جامع‌ترین چارچوب‏‌های طراحی کار است که در پاسخ به تغییرات گسترده محیط کار، دیجیتالی شدن، گسترش دورکاری، کار هیبریدی و تحول مشاغل ارائه شده و تلاش می‌‏کند تا ویژگی‏های یک شغل معنی‏دار، اثربخش و ارزش‏آفرین را در پنج بُعد اصلی طبقه‌بندی کند. البته تأکید این مدل و همۀ مدل‏های طراحی مشاغل در سطح فرد است و به عوامل سازمانی کلان و تأثیرات اجتماعی آن‏ها نمی‌پردازند.



[1]. SMART Model of Work Design

عنوان مقاله English

Designing Meaningful, Value-Adding, and Effective Jobs

نویسنده English

Aryan Gholipour
Professor, Department of Leadership and human capital, Faculty of governmental management And Organizational science, University of Tehran, Tehran, Iran
Parker, S. K., & Knight, C. (2024). The SMART model of work design: A higher order structure to help see the wood from the trees. Human Resource Management, 63(2), 265-291. https://doi.org/10.1002/hrm.22200
Parker, S. K., Knight, C., Klonek, F. E., & Zhang, F. (Eds.). (2025). Transformative Work Design: Synthesis and New Directions. Oxford University Press.
مدیریت دولتی
دوره 17، شماره 4
1404
صفحه 805-830