سازوکار‌‌های علّی مدیریت سرمایۀ انسانی با رویکرد مسئولیت اجتماعی و عملکرد مالی

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استاد، گروه حسابداری، دانشکده حسابداری و علوم مالی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، دانشکده حسابداری و علوم مالی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

10.22059/jipa.2025.399859.3750

چکیده

هدف: این پژوهش با هدف بررسی سازوکارهای علّی رابطه بین مدیریت سرمایۀ انسانی با رویکرد مسئولیت اجتماعی (SRHRM) و عملکرد مالی شرکت، با استفاده از ابزار پرسش‌نامه توزیع شده میان کارکنان شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران صورت پذیرفته است. عملکرد مالی شرکت‌ها، عاملی تعیین‌کننده در توانایی سازمان برای باقی ماندن در بازار و حفظ منافع ذی‌نفعان بالقوه و بالفعل است. مدیریت سرمایۀ انسانی نیز در شرکت‌ها باعث ایجاد رفتارهای مثبت، مانند تعهد سازمانی، اعتماد سازمانی، خلاقیت و غیره در کارکنان می‌شود که به عملکرد برتر شرکت‌ها منجر می‌شود.
روش: به‌منظور استخراج این سازوکارهای علّی، از استدلال پس‌کاوی و روش «معیار درب عقب» استفاده شده است که زیرمجموعه مدل‌های علّی ساختاری هستند. در این روش تمام متغیرهای مخدوش‌کنندۀ رابطه مدنظر، به‌طور شرطی کنترل می‌شوند. این مطالعه از یک چارچوب استنتاج علّی مبتنی بر رگرسیون و نمودارهای چرخشی جهت‌دار (DAGs) برای بررسی تأثیر SRHRM بر ارزش شرکت استفاده کرده است.
یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهد که SRHRM تأثیر مثبت و معنادار آماری و علّی قوی بر عملکرد مالی در کل نمونه اعمال می‌کند. البته تأثیر SRHRM در شرکت‌های بزرگ‌تر، احتمالاً به‌دلیل هماهنگی قوی‌تر منابع، کارایی مقیاس و آمادگی نهادی، تشدید می‌شود. در نقطه مقابل، این تأثیر در بین شرکت‌های باسابقه‌تر، به‌طور چشمگیری کاهش می‌یابد که نشان می‌دهد سکون یا بلوغ سازمانی ممکن است ظرفیت جذب نوآوری‌های استراتژیک منابع انسانی را مهار کند. تحلیل‌های طبقه‌بندی بیشتر نیز از این تعدیل حمایت می‌کنند، شرکت‌های بزرگ قوی‌ترین تأثیر (۲۴/۱۱+) را نشان می‌دهند که با وجود اعمال روش رد استدلال این تأثیر پایدار بوده است. شرکت‌های کوچک تأثیر صفر یا منفی ناچیزی (۴۲/۱-) را نشان می‌دهند که بیانگر این موضوع است که SRHRM ممکن است در این محیط‌ها تأثیر کمی داشته یا ناهماهنگی ایجاد کرده باشد. شرکت‌های باسابقه در دستاوردهای SRHRM از شرکت‌های جوان بهتر عمل می‌کنند که بیانگر این حقیقت است که تجربه و جای‌گیری در بازار، نتایج پیاده‌سازی رویه‌های سرمایۀ انسانی را تسهیل می‌کند.
نتیجه‌گیری: برخلاف مطالعات هم‌بستگی سنتی که صرفاً ارتباط بین اقدامات SRHRM و نتایج عملکرد را شناسایی می‌کنند، تکنیک‌های استنتاج علّی، به‌ویژه آن‌هایی که توسط DAGs و مدل‌های رگرسیون قوی ارائه می‌شوند، امکان تمایز واضح‌تری بین علت و معلول را فراهم می‌کنند. این رویکرد با شبیه‌سازی سناریوهای رد استدلال و کنترل متغیرهای مخدوش‌کننده، تضمین می‌کند که روابط مشاهده‌شده، تأثیر واقعی را منعکس می‌کنند، نه هم‌پوشانی تصادفی یا سوگیری متغیر حذف‌شده. در نتیجه، روش‌های علّی، اعتبار داخلی قوی‌تری ایجاد می‌کنند و محققان را قادر می‌سازند تا ادعاهای مرتبط با سیاست‌گذاری را در مورد آنچه شرکت‌ها باید انجام دهند، نه فقط آنچه تمایل به انجام آن دارند، مطرح کنند. این دقت تحلیلی، روابط توصیفی را به بینش‌های عملی تبدیل می‌کند و یافته‌ها را هم از نظر نظری معنادار و هم از نظر عملی قابل توجه می‌سازد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Causal Mechanisms in Socially Responsible Human Capital Management and Corporate Financial Performance

نویسندگان [English]

  • Bita Mashayekhi 1
  • Fateme Samie 2
1 Prof., Department of Accounting, Faculty of Accounting and Financial Management, College of Management, University of Tehran, Tehran, Iran.
2 Ph.D. Candidate, Department of Accounting, Faculty of Accounting and Financial Management, College of Management, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Objective
This study aims to examine the causal mechanisms underlying the relationship between Socially Responsible Human Resource Management (SRHRM) and corporate performance. Data were collected via at least 500 questionnaires administered to full-time employees in companies engaged in corporate social responsibility (CSR) actions. SRHRM fosters positive employee responses such as organizational commitment, trust, and creativity which are posited to enhance financial performance. These positive behaviors are largely driven by corporate HR policies that emphasize social responsibility, thereby motivating employees to exceed their formal job requirements.
Methods
This study represents one of the first attempts to apply a retroduction reasoning approach specifically within a quantitative framework to explore the causal link between SRHRM and financial performance. To achieve this, the study employs the back-door criterion from structural causal modeling. This method assumes that all confounding "back-door" paths from the independent to the dependent variable are conditionally controlled. Since confounders influence both variables, isolating them through conditional control is essential for identifying a pure causal effect. The analysis uses a Directed Acyclic Graph (DAG)-informed, regression-based causal inference framework to investigate the effect of SRHRM on firm value, measured by Tobin’s Q.
Results
The results indicate that SRHRM exerts a statistically significant and causally robust positive impact on Tobin’s Q across the full sample. Notably, interaction analyses reveal that this effect is moderated by firm characteristics: the impact of SRHRM is stronger in larger firms, likely due to superior resource alignment, scale efficiencies, and institutional readiness. Conversely, the effect is significantly diminished among older firms, suggesting organizational inertia or maturity may inhibit the absorptive capacity for strategic HR innovations. Subgroup analyses confirm this pattern. Large firms demonstrate the strongest, most stable effect; small firms show a null or slightly negative impact, indicating potential misalignment or implementation challenges; and old firms outperform young firms in SRHRM gains, implying that experience and market embeddedness facilitate more effective outcomes.
Conclusion
This study demonstrates the value of causal inference over traditional correlational methods in SRHRM research. Techniques such as DAG-informed regression and the back-door criterion simulate counterfactuals and rigorously control for confounders, distinguishing genuine causal impact from spurious association. Consequently, this approach yields findings with stronger internal validity, transforming descriptive patterns into actionable, policy-relevant insights. The results move beyond identifying what firms tend to do, providing evidence for what they should do to leverage SRHRM for enhanced firm value, contingent on organizational context.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Socially responsible capital resource management
  • Financial performance
  • Causal mechanisms

مراجع

پاشازاده، یوسف؛ بهروزی، سمیرا (1403). واکاوی تأثیر رویکرد مدیریت منابع انسانی پایدار بر مسئولیت‌‏پذیری اجتماعی: ارزیابی نقش میانجی سرمایه اجتماعی (مورد مطالعه شرکت‌‏های کوچک و متوسط استان آذربایجان غربی). مدیریت سرمایه اجتماعی، 11(1)، 33-49.
خلعتبری، مریم؛ یزدانی، حمیدرضا و عسگری، ناصر (1403). فراترکیب اقدام‌های مسئولیت اجتماعی سازمانی با رویکرد ذی‌‏نفعان برون‌‌سازمانی. مدیریت دولتی، 16(2)، 422-454.
فروغی نسب، محمد؛ صراف، فاطمه؛ نجفی مقدم، علی و خسروی‌پور، نگار (1401). نقش ابعاد مختلف مسئولیت اجتماعی در بهبود عملکرد غیرمالی شرکت‌‏ها بر اساس مدل MLP شبکه عصبی و الگوریتم ژنتیک. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 13(4)، 61-75.
محمدپور، احمد (1400). روش در روش: درباره ساخت معرفت در علوم انسانی. تهران: لوگوس.
مشایخی، بیتا؛ حسن‌زاده، شادی؛ سماوات، میلاد و نظری، سعیده (1402). افشای مسئولیت‌‌پذیری اجتماعی‌ شرکتی و رفتار فرصت‌‌طلبانه مدیریت: نقش تعدیلگر حاکمیت شرکتی. بررسی‌‏‌های حسابداری و حسابرسی، 30(3)، 560-589.
مشایخی، بیتا؛ فرجی, امید؛ احمدی زرنق، فاطمه و نظری، سعیده (1404). تأثیر تنوع جنسیتی هیئت‌‌مدیره بر افشای مسئولیت‌پذیری اجتماعی شرکتی: نقش تعدیلگر ارتباطات سیاسی. پژوهش‌های حسابداری و حسابرسی عملیاتی و عملکرد، 5(1)، 53-70.
مشایخی، بیتا؛ میری آشتیانی، علیرضا و امرالهی، امرالهی (1404). بررسی نقش تعدیلگر مالکیت نهادی در ارتباط میان ویژگی‌های هیئت‌‏مدیره و عملکرد مالی. پژوهش‌های حسابداری و حسابرسی عملیاتی و عملکرد، 5 (2)، 63 – 80.
نعمت‌الهی، حمیدرضا؛ امیری، امین و احمدی، حیدر (1400). شناسایی مؤلفه‌های سرمایه اجتماعی در مدیریت بحران اپیدمی کرونا. مدیریت دولتی، 13(4)، 597-626.
 
References
Adu-Gyamfi, M., He, Z., Nyame, G., Boahen, S. & Frempong, M. F. (2021). Effects of internal CSR activities on social performance: The employee perspective. Sustainability, 13(11), 6235.
Ahmed, M., Zehou, S., Raza, S. A., Qureshi, M. A. & Yousufi, S. Q. (2020). Impact of CSR and environmental triggers on employee green behavior: The mediating effect of employee well‐being. Corporate Social Responsibility and Environmental Management, 27(5), 2225-2239.
Bibi, S., Khan, A., Hayat, H., Panniello, U., Alam, M. & Farid, T. (2022). Do hotel employees really care for corporate social responsibility (CSR): A happiness approach to employee innovativeness. Current Issues in Tourism, 25(4), 541-558.
Blanes, F., De Fuentes, C. & Porcuna, R. (2021). Corporate Social Responsibility and Managerial Compensation: Further Evidence from Spanish Listed Companies. Sustainability, 13(13), 7341.
Chanda, U. & Goyal, P. (2019). Assessing impact of human capital, srhrm and employee related factors on firm performance. Journal of Industrial Integration and Management, 4(02), 1850018.
Cheema, S., Afsar, B. & Javed, F. (2020). Employees' corporate social responsibility perceptions and organizational citizenship behaviors for the environment: The mediating roles of organizational identification and environmental orientation fit. Corporate Social Responsibility and Environmental Management, 27(1), 9-21.
Chen, Z. F., Hong, C. & Occa, A. (2019). How different CSR dimensions impact organization-employee relationships: The moderating role of CSR-culture fit. Corporate Communications: An International Journal, 24(1), 63-78.
Demirkan, I., Srinivasan, R. & Nand, A. (2022). Innovation in SMEs: the role of employee training in German SMEs. Journal of Small Business and Enterprise Development, 29(3), 421-440.
Foruoghinasab, M.., Sarraf, F., Najafi Mooghadam, A., Khosravi, N. (2022). The role of different dimensions of social responsibility in non-financial performance of companies based on MLP neural network model and genetic algorithm. Knowledge of Management Accounting and Auditing, 13(4), 61-75. (in Persian)
Gangi, F., D'Angelo, E., Daniele, L. M. & Varrone, N. (2021). Assessing the impact of socially responsible human resources management on company environmental performance and cost of debt. Corporate Social Responsibility and Environmental Management, 28(5), 1511-1527.
Homayoun, S., Mashayekhi, B., Jahangard, A., Samavat, M. & Rezaee, Z. (2023). The Controversial Link between CSR and Financial Performance: The Mediating Role of Green Innovation. Sustainability, 15(13),10650. https://doi.org/10.3390/su151310650
Hur, W. M., Moon, T. W. & Ko, S. H. (2018). How employees’ perceptions of CSR increase employee creativity: Mediating mechanisms of compassion at work and intrinsic motivation. Journal of Business Ethics, 153, 629-644.
Järlström, M., Brandt, T. & Rajala, A. (2020). The relationship between career capital and career success among Finnish knowledge workers. Baltic Journal of Management, 15(5), 687-706.
Jiang, H. & Luo, Y. (2020). Driving employee engagement through CSR communication and employee perceived motives: The role of CSR-related social media engagement and job engagement. International Journal of Business Communication, 2329488420960528.
Khalatbari Moazam, M., Yazdani, H. & Asgari, N. (2024). Meta synthesizing of Practices of Corporate Social Responsibility: External Stake-holders Approach. Journal of Public Administration, 16(2), 422-454. (in Persian)
Lappalainen, P., Saunila, M., Ukko, J., Rantala, T. & Rantanen, H. (2019). Managing performance through employee attributes: implications for employee engagement. International Journal of Productivity and Performance Management, 69(9), 2119-2137.
Lassala, C., Orero-Blat, M. & Ribeiro-Navarrete, S. (2021). The financial performance of listed companies in pursuit of the Sustainable Development Goals (SDG). Economic Research-Ekonomska Istraživanja, 34(1), 427-449.
Latif, B., Ong, T. S., Meero, A., Abdul Rahman, A. A. & Ali, M. (2022). Employee-perceived corporate social responsibility (CSR) and employee pro-environmental behavior (PEB): The moderating role of CSR skepticism and CSR authenticity. Sustainability, 14(3), 1380.
Lee, Y. (2021). Linking internal CSR with the positive communicative behaviors of employees: the role of social exchange relationships and employee engagement. Social Responsibility Journal, 18(2), 348-367.
Lewin, L. D. & Warren, D. E. (2024). Calls to action: The dangers of negative CSR information and stakeholder punishments. Corporate Reputation Review, 27(1), 1-17.
Lock, I. & Schulz-Knappe, C. (2018). Credible corporate social responsibility (CSR) communication predicts legitimacy: Evidence from an experimental study. Corporate Communications: An International Journal, 24(1), 2-20.
Marti, C. P., Rovira-Val, M. R. & Drescher, L. G. (2015). Are firms that contribute to sustainable development better financially? Corporate Social Responsibility and Environmental Management, 22(5), 305-319.
Martinez, J., López‐Fernández, M. & Romero‐Fernández, P. M. (2019). The link between socially responsible human resource management and intellectual capital. Corporate Social Responsibility and Environmental Management, 22(1), 71-81.
Mashayekhi, B., Faraji, O., Ahmadi Zarnagh, F. & Nazari, S. (2025). The Effect of Board Gender Diversity on Corporate Social Responsibility Disclosure: The Moderating Role of Political Connection. Operational and Performance Research in Accounting and Auditing, 5(1), 53-70. (in Persian)
Mashayekhi, B., Hasanzadeh, S., Samavat, M. & Nazari, S. (2023). Corporate Social Responsibility Disclosure and Management Opportunism: The Role Moderating of Corporate Governance. Accounting and Auditing Review, 30(3), 560-589. doi: 10.22059/acctgrev.2023.361761.1008833(in Persian)
Mashayekhi, B., Miri Ashtiani, A. & Amrolahi, M. (2025). The moderating role of institutional ownership in the relationship between board of directors’ characteristics and financial performance. Operational and Performance Research in Accounting and Auditing, 5(2), 63-80. (in Persian)
Mayberry, M. (2020). Good for managers, bad for society? Causal evidence on the association between risk-taking incentives and corporate social responsibility. Journal of Business Finance & Accounting, 47(9-10), 1182-1214.
Mohammadpour, A. (2020). Method in method: about knowledge creation in human science. Tehran, logos. (in Persian)
 Nejati, M., Salamzadeh, Y. & Loke, C. K. (2020). Can ethical leaders drive employees’ CSR engagement? Social Responsibility Journal, 16(5), 655-669.
Nematollahi, H., Amiri, A. & Ahmadi, H. (2021). Identifying the Components of Social Capital in Managing the Covid-19 Pandemic Crisis. Journal of Public Administration, 13(4), 597-626. (in Persian)
Pashazade, Y., Behroozi, S. (2024). Analyzing the impact of sustainable human resources management approach on social responsibility: evaluating the mediating role of social capital (Case of Study: Small and Medium companies of West Azarbaijan Province). Social capital Management, 11(1), 33-49. (in Persian)
Ramos-González, M. D. M., Rubio-Andrés, M. & Sastre-Castillo, M. Á. (2022). Effects of socially responsible human resource management (SR-HRM) on innovation and reputation in entrepreneurial SMEs. International Entrepreneurship and Management Journal, 18(3), 1205-1233.
Sancho, M. P. L., Martínez-Martínez, D., Jorge, M. L. & Madueño, J. H. (2018). Understanding the link between socially responsible human resource management and competitive performance in SMEs. Personnel Review, 47(6), 1211-1243.
Schaefer, S. D., Terlutter, R. & Diehl, S. (2019). Is my company really doing good? Factors influencing employees' evaluation of the authenticity of their company's corporate social responsibility engagement. Journal of business research, 101, 128-143.
Shao, D., Zhou, E., Gao, P., Long, L. & Xiong, J. (2019). Double-edged effects of socially responsible human resource management on employee task performance and organizational citizenship behavior: Mediating by role ambiguity and moderating by prosocial motivation. Sustainability, 11(8), 2271.
Sobhani, F. A., Haque, A. & Rahman, S. (2021). Socially responsible HRM, employee attitude, and bank reputation: the rise of CSR in Bangladesh. Sustainability, 13(5), 2753.
Tangngisalu, J., Mappamiring, M., Andayani, W., Yusuf, M. & Halim Perdana Kusuma PUTRA, A. (2020). CSR and firm reputation from employee perspective.
Teplova, T., Sokolova, T., Gubareva, M. & Sukhikh, V. (2022). The Multifaceted Sustainable Development and Export Intensity of Emerging Market Firms under Financial Constraints: The Role of ESG and Innovative Activity. Complexity, 2022.
Uçkun, S., Arslan, A. & Yener, S. (2020). Could CSR practices increase employee affective commitment via moral attentiveness? Sustainability, 12(19), 8207.
Zhang, Y., Dong, C., Weare, A. M. & Ao, S. H. (2021). Contextualizing Motivating Language to Corporate Social Responsibility (CSR): How Leader Motivating Language Affects Employees’ CSR Engagement and Employee–Organization Relationships. Sustainability, 13(23), 13357.
مدیریت دولتی
دوره 18، شماره 1
1405
صفحه 174-202

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار