عوامل بازدارندۀ‌ آوای سازنده در شبکه‌‌های اجتماعی سازمانی: مطالعه‌ای کیفی مبتنی بر مدل محرک ـ ارگانیسم ـ پاسخ

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 نویسندۀ مسئول، استادیار، گروه رهبری و توسعۀ انسانی، دانشکدۀ مدیریت دولتی و علوم سازمانی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 دانشجوی دکتری، گروه مدیریت فناوری اطلاعات، دانشکدۀ مدیریت و اقتصاد، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

10.22059/jipa.2025.404566.3809

چکیده

هدف: این پژوهش به‌صورت اکتشافی، به بررسی این موضوع می‌پردازد که چه عوامل و سازوکارهایی، مانع استفاده کارکنان از شبکه‌های اجتماعی سازمانی برای بیان «آوای سازنده» می‌شود. تمرکز این پژوهش در چارچوب مدل محرک ـ ارگانیسم ـ پاسخ، بر تبیین چگونگی پیوند ویژگی‌ها و هنجارهای پلتفرم (رؤیت‌پذیری و ماندگاری پیام‌ها، ابهام دامنۀ مخاطب و بار اعلان‌ها) با حالات شناختی ـ هیجانی کاربران (نگرانیِ برداشت، محاسبه/ نگرانی حریم خصوصی، عدم قطعیت و خستگی اجتماعی ـ رسانه‌ای) و پیامدهای رفتاری (اقتصادِ احتیاط، سکوت گزینشی و قصدِ استفاده ناپیوسته) است. افزون‌‏بر کشف موانع، پژوهش مفهوم «اقتصادِ احتیاط» را به‌عنوان حالت تنظیمی آوا صورت‌بندی می‌کند و مسیر ارائه توصیه‌های عملی برای پایداری مشارکت را فراهم می‌سازد.
روش: طرح پژوهش به‌صورت کیفی و مبتنی بر تحلیل مضمونِ بازتابی است. نمونه‌گیری هدفمند انجام شد و ۴۷ مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با کارکنان و مدیران از ۱۱ سازمان در صنایع گوناگون (فناوری اطلاعات، مالی، آموزش، خرده‌فروشی و تولیدی) انجام و داده‌ها گردآوری شد. برای کاهش مطلوبیت اجتماعی، از تکنیک شخصِ سوم در پرسش‌ها بهره گرفته شد. داده‌ها پس از پیاده‌سازی، در فرایند شش‌مرحله‌ای تحلیل مضمون، کدگذاری و در نهایت ۱۲۶ کُد اولیه در ۸ زیر مضمون و ۴ مضمون اصلی سازمان‌دهی شد. کیفیت پژوهش با اتکا به اعتبار، انتقال‌پذیری، پایایی و تأییدپذیری تقویت شد؛ از جمله مثلث‌سازیِ منبع و پژوهشگر، بازبینی مشارکت‌کننده در سطح خلاصه مضمون‌ها، توصیف غنی بافت، مسیر مستندسازی تصمیم‌های تحلیلی و یادداشت‌گذاری بازتابی. ملاحظات اخلاقی شامل رضایت آگاهانه، محرمانگی و امکان انصراف در هر مرحله رعایت شد.
یافته‌ها: چهار مضمون بازدارنده شناسایی شد: ۱. ترس از قضاوت و فشار مدیریت تصویرپردازی که به بازنویسی وسواس‌گونه، خنثی‌سازی لحن و خودسانسوری می‌انجامد؛ ۲. ابهام مخاطب و نگرانی‌های حریم خصوصی که با ماندگاری/جست‌وجوپذیری محتوا و تصورِ نظارت تقویت می‌شود و «هزینه ذهنیِ نوشتن» را افزایش می‌دهد؛ ۳. خستگی ناشی از شبکه و افت تمرکز در اثر فزون‌باری اعلان‌ها و جابه‌جایی مداوم بین کار و شبکه که الگوی «تماشاچی خاموش» را پررنگ می‌کند؛ ۴. استفادۀ گزینشی برای پرهیز از ریسک که در آن، افراد با محاسبه سود/زیان به تعلل در انتشار، ملایم‌سازی، جابه‌جایی کانال، خواندنِ بی‌پاسخ و در مواردی خروج آرام روی می‌آورند. این الگو با مدل محرک ـ ارگانیسم ـ پاسخ هم‌خوان است: ویژگی‌ها و هنجارهای پلتفرم به‌مثابه محرک‌ها، ارزیابی‌های درونی و خستگی را شکل می‌دهند و در نهایت، به پاسخ‌های تنظیمی و قصد استفاده ناپیوسته منجر می‌شوند. ایمنی روانی و هنجارهای تیمی به‌عنوان عوامل زمینه‌ای، شدت اقتصاد احتیاط را کاهش می‌دهند و مشارکت را پایدارتر می‌سازند.
نتیجه‌گیری: شبکه‌های اجتماعی سازمانی ماهیتی دو لبه دارند: در کنار فرصتِ دسترسی و سرعت، ترکیب رؤیت‌پذیری و ماندگاری پیام‌ها با ابهام مخاطب و بار اعلان‌ها، اقتصادِ احتیاط را فعال و آوای سازنده را تضعیف می‌کند. پایداریِ آوای سازنده بیش از آنکه به‌شدت استفاده وابسته باشد، به تجربۀ زیسته کاربران از قضاوت‌هراسی، نگرانی حریم خصوصی و خستگی گره می‌خورد. بر این مبنا، در انتهای مقاله، توصیه‌هایی برای شفاف‌سازی دامنه رؤیت‌پذیری و چرخه عمر داده، مدیریت بار اعلان، تقویت ایمنی روانی و هنجارهای تیمی در خود پلتفرم و ایجاد مسیرِ دیدپذیرِ اثرِ ایده‌ها ارائه می‌شود. از منظر نوآوری، این مطالعه مفهوم «اقتصادِ احتیاط» را به‌عنوان یک حالت تنظیمی متمایزِ آوا صورت‌بندی می‌کند و آن را در چارچوب مدل محرک ـ ارگانیسم ـ پاسخ به ویژگی‌های پلتفرم و حالات شناختی ـ هیجانی کاربران پیوند می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Barriers to Constructive Voice in Enterprise Social Media: A Qualitative SOR-Based Study

نویسندگان [English]

  • Atiye Sedaghat 1
  • Mohammad Olfat 2
1 Assistant Prof., Department of Leadership and Human Development, Faculty of Public Administration and Organizational Sciences, College of Management, University of Tehran, Tehran, Iran.
2 Ph.D. Candidate, Department of Information Technology Management, Faculty of Management and Economics, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Objective
This exploratory study examines the factors and mechanisms that inhibit employees from using enterprise social media (ESM) to express constructive voice. Drawing on the stimulus–organism–response (S–O–R) model, the study focuses on explicating how platform features and norms—message visibility and persistence, audience-scope ambiguity, and notification load—connect to users’ cognitive–affective states (impression-management concern, privacy calculus, uncertainty, and socio-media fatigue) and to behavioral outcomes (an economy of caution, selective silence, and discontinuous use intention). Beyond identifying inhibitors, the study conceptualizes the “economy of caution” as a regulatory state of voice and provides a basis for practical recommendations aimed at sustaining participation.
Methods
A qualitative design using reflexive thematic analysis was employed. Purposive sampling yielded 47 semi-structured interviews with employees and managers from 11 organizations across diverse industries (information technology, finance, education, retail, and manufacturing). To reduce social desirability bias, third-person questioning was used. After transcription, data were coded through Braun and Clarke’s six-phase thematic analysis process; ultimately, 126 initial codes were organized into 8 subthemes and 4 overarching themes. Research quality was strengthened in terms of credibility, transferability, dependability, and confirmability through source and researcher triangulation, participant checking at the theme-summary level, thick contextual description, an auditable analytic trail, and reflexive memoing. Ethical considerations included informed consent, confidentiality, and participants’ right to withdraw at any stage.
Results
Four interrelated inhibitory themes were identified: (1) fear of judgment and impression-management pressure, leading to obsessive rewriting, neutralized tone, and self-censorship; (2) audience ambiguity and privacy concerns, intensified by content persistence/searchability and perceived surveillance, which raise the “mental cost of writing”; (3) ESM-induced fatigue and reduced focus due to notification overload and constant task-switching, fostering a “silent spectator” pattern; and (4) selective, risk-avoiding use, in which employees engage in cost–benefit calculus and turn to delayed posting, message hedging, channel switching, reading without replying, and, in some cases, quiet exit. These patterns align with the S–O–R logic: platform features and norms function as stimuli that shape internal appraisals and fatigue, which in turn produce regulatory responses and intentions to discontinue or reduce use. Psychological safety and team norms operate as contextual conditions that can dampen the economy of caution and help sustain participation.
Conclusion
Enterprise social media is double-edged: alongside opportunities for access and speed, the combination of high message visibility, persistence, audience ambiguity, and notification burden activates an economy of caution that undermines constructive voice. The sustainability of such voice depends less on usage intensity than on employees’ lived experiences of judgment anxiety, privacy concern, and fatigue. Accordingly, this study concludes with practical recommendations to clarify audience visibility and data lifecycles, manage notification load, strengthen psychological safety and team norms, and create visible pathways showing how voiced ideas lead to action. As a key theoretical contribution, this study formulates the “economy of caution” as a distinct regulatory state of voice and embeds it within the S–O–R framework by linking platform features to users’ cognitive–affective states and behavioral responses.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Constructive voice
  • Enterprise social media
  • Impression management
  • Privacy concerns
  • Stimulus–Organism–Response (SOR) model

مراجع

طبرسا، غلامعلی؛ رضاییان، علی و فلکی، پریسا (1398). بررسی رابطه میان آوای کارکنان و پیامدهای رضایت شغلی، به‌واسطه نقش تعدیلی تبادل رهبر ـ عضو. مدیریت دولتی، ۱۱(۴)، 661- 681.
طبرسا، غلامعلی؛ شکوهیار، سجاد و الفت، محمد (1397). تأثیر متناقض رضایت شغلی بر آوای مخرب کارکنان با توجه به نقش میانجیگری شبکه‌های اجتماعی و تعهد سازمانی. مدیریت دولتی، ۱۰(۲)، 311- 332.
قنبری، سیروس؛ زندی، خلیل؛ محمدی، محمد فائق و احمدیان‌فر، سهیلا (1394). تسهیل آوای سازمانی از طریق رهبری قابل اعتماد «رویکردی به تعاملات رهبرـ پیرو». مدیریت دولتی، ۴(۷)، ۸۸۲-۸۶۵.
مهدی‌زاده، ایرج؛ رجایی‌پور، سعید و سیادت، سید علی (1403). پدیدارشناسی سکوت سازمانی (مطالعه موردی: دانشگاه فرهنگیان). مدیریت دولتی، ۱۶(۳)، 661- 695.
 
References
Adams, N. (2024). The role of impression management in social media use and its implications on mental health (Doctoral dissertation, The Chicago School of Professional Psychology).
Bolino, M. C., Long, D. M. & Turnley, W. H. (2016). Impression management in organizations: Critical questions, answers, and areas for future research. Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior, 3(1), 377–406.
Braun, V. & Clarke, V. (2006). “Using thematic analysis in psychology”. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101.
Chng, D. H. M., Rodgers, M. S., Shih, E. & Song, X. B. (2015). Leaders’ impression management during organizational decline: The roles of publicity, image concerns, and incentive compensation. The Leadership Quarterly, 26(3), 499–512.
Detert, J. R. & Burris, E. R. (2007). Leadership behavior and employee voice: Is the door really open? Academy of Management Journal, 50(4), 869–884.
Dhagarra, D., Goswami, M. & Kumar, G. (2020). Impact of trust and privacy concerns on technology acceptance in healthcare: An Indian perspective. International Journal of Medical Informatics, 141, 104164.
Di Pietro, R. & Cresci, S. (2021). Metaverse: Security and privacy issues. In 2021 Third IEEE International Conference on Trust, Privacy and Security in Intelligent Systems and Applications (TPS-ISA) (pp. 281–288). IEEE.
Dinev, T. & Hart, P. (2006). An extended privacy calculus model for e-commerce transactions. Information Systems Research, 17(1), 61–80.
Ding, X. (2024). The investigation of employee voice behavior—from the perspective of social media use in China. Online Information Review, 48.
Edmondson, A. (1999). Psychological safety and learning behavior in work teams. Administrative Science Quarterly, 44(2), 350–383.
Ellison, N. B., Gibbs, J. L. & Weber, M. S. (2015). The use of enterprise social network sites for knowledge sharing in distributed organizations: The role of organizational affordances. American Behavioral Scientist, 59(1), 103–123.
Estell, P. & Davidson, E. J. (2019). Employee engagement, voice mechanisms, and enterprise social network sites (ESNS). In Proceedings of the 52nd Hawaii International Conference on System Sciences.
Estell, P. (2021). Employee engagement, direct voice mechanisms, and enterprise social network sites (ESNS) (Doctoral dissertation, University of Hawai‘i at Mānoa).
Ghanbari, S., Zandi, K., Mohammadi, M.F. & Ahmadianfar, S. (2015). Enhancing Organizational Voice through Authentic Leadership "Approach to interactions of leader-follower". Journal of Public Administration, 7(4), 865-882. doi: 10.22059/jipa.2015.52899 (in Persian)
Halbesleben, J. R., Bowler, W. M., Bolino, M. C. & Turnley, W. H. (2010). Organizational concern, prosocial values, or impression management? How supervisors attribute motives to organizational citizenship behavior. Journal of Applied Social Psychology, 40(6), 1450–1489.
Jozani, M., Ayaburi, E., Ko, M. & Choo, K.K. R. (2020). Privacy concerns and benefits of engagement with social media-enabled apps: A privacy calculus perspective. Computers in Human Behavior, 107, 106260.
Kamboj, S., Sarmah, B., Gupta, S. & Dwivedi, Y. (2018). Examining branding co-creation in brand communities on social media: Applying the paradigm of stimulus–organism–response. International Journal of Information Management, 39, 169–185.
Keshta, I. & Odeh, A. (2021). Security and privacy of electronic health records: Concerns and challenges. Egyptian Informatics Journal, 22(2), 177–183.
Khan, M., Mowbray, P. K. & Wilkinson, A. (2023). Employee voice on social media—An affordance lens. International Journal of Management Reviews, 25(4), 687–706.
Kim, Y. & Lim, H. (2020). Activating constructive employee behavioral responses in a crisis: Examining the effects of pre-crisis reputation and crisis communication strategies on employee voice behaviors. Journal of Contingencies and Crisis Management, 28(2), 141–157.
Kumalasari, R. & Priharsari, D. (2023). Investigating the role of SNS design on COVID-19 information avoidance: The perspectives of the stimulus–organism–response theory. Telematics and Informatics Reports, 11, 100083.
Leidner, D. E., Gonzalez, E. & Koch, H. (2020). An affordance perspective of enterprise social media and organizational socialization. In Strategic information management (pp. 364–402). Routledge.
Leonardi, P. M. (2014). Social media, knowledge sharing, and innovation: Toward a theory of communication visibility. Information Systems Research, 25(4), 796–816.
Leonardi, P. M., Huysman, M. & Steinfield, C. (2013). Enterprise social media: Definition, history, and prospects for the study of social technologies in organizations. Journal of Computer-Mediated Communication, 19(1), 1–19.
Liang, C., Hong, Y. & Gu, B. (2025). Monitoring and home bias in global hiring: Evidence from an online labor platform. Information Systems Research, 36(2), 736–760.
Lincoln, Yvonna S. and Cuba, E. G. (1985) Naturalistic Inquiry. Beverly Hills, CA: Sage Publications.
Lu, X., Zhou, H. & Chen, S. (2019). Facilitate knowledge sharing by leading ethically: The role of organizational concern and impression management climate. Journal of Business and Psychology, 34(4), 539–553.
Ma, L., Zhang, X. & Yu, P. (2023). Enterprise social media usage and social cyberloafing: An empirical investigation using the JD–R model. Internet Research, 34(3), 939–959.
Madsen, V. T. & Johansen, W. (2019). A spiral of voice? When employees speak up on internal social media. Journal of Communication Management, 23(4), 331–347.
Majchrzak, A., Wagner, C. & Yates, D. (2013). The impact of shaping on knowledge reuse for organizational improvement with wikis. MIS Quarterly, 455–469.
Martin, G., Parry, E. & Flowers, P. (2015). Do social media enhance constructive employee voice all of the time or just some of the time? Human Resource Management Journal, 25(4), 541–562.
Maynes, T. D. & Podsakoff, P. M. (2014). Speaking more broadly: An examination of the nature, antecedents, and consequences of an expanded set of employee voice behaviors. Journal of Applied Psychology, 99(1), 87.
Mehdizadeh, I., Rajaipour, S. & Siadat, S. A. (2024). Phenomenology of Organizational Silence (Case Study Farhangian University). Journal of Public Administration, 16(3), 661-695. doi: 10.22059/jipa.2024.378304.3525 (in Persian)
Mehrabian, A. & Russell, J. A. (1974). An approach to environmental psychology. MIT Press.
Miao, R., He, X. & Huang, L. (2022). Modelling employees’ social networking behaviours on enterprise social media: The influence of enterprise social media visibility. Behaviour & Information Technology, 41(16), 3574–3590.
Morrison, E. W. (2023). Employee voice and silence: Taking stock a decade later. Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior, 10, 79–107.
Nusrat, A., He, Y., Luqman, A., Mehrotra, A. & Shankar, A. (2023). Unraveling the psychological and behavioral consequences of using enterprise social media (ESM) in mitigating cyberslacking. Technological Forecasting & Social Change, 196, 122868.
Olfat, M. (2024). The influence of employees’ work-related use of social media on their service innovation behavior: The SOR paradigm. Digital Transformation and Society, 3(4), 359–375.
Olfat, M. (2025). The SOR paradigm in explaining enterprise social network (ESN) discontinuous usage intention. Aslib Journal of Information Management, 77(3), 441–463.
Olfat, M., Rezvani, A., Khosravi, P., Shokouhyar, S. & Sedaghat, A. (2020a). The influence of organisational commitment on employees’ work-related use of online social networks: The mediating role of constructive voice. International Journal of Manpower, 41(2), 168–183.
Olfat, M., Shokouhyar, S., Ahmadi, S. & Ghaderi, S. M. M. (2020b). Organizational commitment and work-related implementation of enterprise social networks (ESNs): The mediating roles of employees’ organizational concern and prosocial values. Online Information Review, 44(6), 1223–1243.
Olfat, M., Shokouhyar, S., Ahmadi, S. & Sedaghat, A. (2023). Organizational members’ use of online social networks and their job satisfaction: A social cognitive perspective. Kybernetes, 52(1), 1–23.
Safadi, H. (2024). Balancing affordances and constraints: Designing enterprise social media for organizational knowledge work. MIS Quarterly, 48(1).
Schaeffer, B. & Thorradottir, K. (2015). Enterprise social network: Capabilities, key enablers and obstacles—Call for changes within the digital age (Master’s thesis, Lund University School of Economics and Management).
Shin, D. (2024). Artificial misinformation: Exploring human–algorithm interaction online.
Shin, D. (2025). Debiasing AI: Rethinking the intersection of innovation and sustainability. Routledge.
Shin, S. I., Hall, D., Lee, K. Y. & Han, S. (2024). Exploring satisfaction with social networking sites through the lens of fan page visiting: Uncertainty reduction and general systems theory perspective. Information Technology & People, 37(1), 399–421.
Solomon, B. C., Scott, A. K. & Hall, M. E. (2025). Employee “free” speech vs. organizational censorship on social media: Balancing the tension between free expression and safeguards to foster psychological safety. Organization Science. (In press).
Sun, Y., Fang, S., Jeyaraj, A. & Zhu, M. (2025). Mitigating perceived overload of communication visibility: The role of ESM policies. Internet Research, 35(1), 448–475.
Sun, Y., Liu, Y., Zhang, J. Z., Fu, J., Hu, F. & Xiang, Y. (2021). Dark side of enterprise social media usage: A literature review from the conflict-based perspective. International Journal of Information Management, 61, 102393.
Tabarsa, G. A., Olfat, M. & Shokouhyar, S. (2019). A model for evaluating the paradoxical impacts of organizational members’ social use of SNSs on destructive voice. Journal of Indian Business Research, 11(3), 244–262.
Tabarsa, G. A., Rezaian, A. & Falaki, P. (2019). Studying the Relationship between Voice of Employees and Organizational Consequences: The Moderating Role of Leader Member Exchange (LMX). Journal of Public Administration, 11(4), 661-681. doi: 10.22059/jipa.2019.286882.2607 (in Persian)
Tabarsa, G. A., Shokouhyar, S. & Olfat, M. (2018). The Paradoxical Influence of Job Satisfaction on Destructive Employees’ Voice, Considering the Mediating Role of Social Network Sites and Organizational Commitment. Journal of Public Administration, 10(2), 311-332. doi: 10.22059/jipa.2018.254720.2240 (in Persian)
Treem, J. W. & Leonardi, P. M. (2013). Social media use in organizations: Exploring the affordances of visibility, editability, persistence, and association. Annals of the International Communication Association, 36(1), 143–189.
Van Osch, W. & Steinfield, C. W. (2018). Strategic visibility in enterprise social media: Implications for network formation and boundary spanning. Journal of Management Information Systems, 35(2), 647–682.
Wang, Y., Zheng, D. & Fang, Y. (2024). Public information sharing in enterprise social networks: A communication privacy management perspective. Internet Research, 34(2), 610–630.
Weckerle, A. (2013). Civility in the digital age: How companies and people can triumph over haters, trolls, bullies and other jerks.Que Publishing.
Zeng, X. (2024). Investigating the impact of enterprise social media on job satisfaction of Chinese employees in public sector: Empirical study on DingTalk (Doctoral dissertation, University of Wales Trinity Saint David).
Zhang, S., Leidner, D., Cao, X. & Liu, N. (2022). Workplace cyberbullying: A criminological and routine activity perspective. Journal of Information Technology, 37(1), 51–79.
Zhu, Y. & Bao, Z. (2018). The role of negative network externalities in SNS fatigue: An empirical study based on impression management concern, privacy concern, and social overload. Data Technologies and Applications, 52(3), 313–328.
مدیریت دولتی
دوره 18، شماره 1
1405
صفحه 38-69

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار