مدیریت دولتی

مدیریت دولتی

مدل غرقگی آموزشی (مؤلفه‌ها، پیشایندها و پسایندها)

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
رحمت اله رضائی حسین آبادی 1
عباسعلی رستگار 2
عظیم زارعی 2
1 دانشجوی دکتری، گروه مدیریت رفتار سازمانی، دانشکدۀ اقتصاد، مدیریت و علوم اداری، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.
2 استاد، گروه مدیریت، دانشکدۀ اقتصاد، مدیریت و علوم اداری، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.
10.22059/jipa.2025.387957.3625
چکیده
هدف: مطالعه حاضر به کشف چارچوبی از مداخلات سازمانی برای رسیدن معلمان به حالت غرقگی و بررسی نتایج آن روی زندگی کاری و شخصی معلمان پرداخته است. چنین الگویی را می‌توان از تجربۀ زیستۀ معلمان در حین کار در مدارس و حضور در کلاس‌های درس به‌دست آورد. چنین مداخلاتی شاید بتواند بهروزی و شادکامی معلمان را در محیط آموزشی، محیط خانوادگی و اجتماعی تحت تأثیر قرار دهد و در عین حال، بهره‌وری سازمانی را به همراه آورد. ایجاد تجربه‌های غرقگی در محیط آموزشی، علاوه‌بر ارتقای بهروزی کارکنان و بهره‌وری سازمانی، به تحقق اهداف کلان خط‌مشی‌گذاری عمومی نیز کمک می‌کند و به‌عنوان اهرم سیاستی مؤثر، با اهداف گسترده‌تر مدیریت در بخش دولتی، شامل رفاه اجتماعی و ارائه خدمات کارآمد، هم‌جهت خواهد بود.
روش: پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و با استفاده از استراتژی داده‌بنیاد ظاهر شونده، انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف، بنیادی است. مشارکت‌کنندگان پژوهش در این تحقیق، تمامی معلمان بازنشسته و شاغل در مقاطع سه‌گانه ابتدایی، متوسطۀ اول و متوسطۀ دوم شهر اصفهان، طی سال‌های ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۳ بوده است که با روش نمونه‌گیری غیر احتمالی نظری، با ۲۳ نفر از این معلمان در مقاطع مختلف و در ۲۳ مدرسۀ مختلف، مصاحبه‌های باز و نیمه ساختاریافته انجام گرفت. در مرحلۀ کدگذاری مصاحبه‌ها ابتدا، مرحلۀ کدگذاری باز، به کشف کدهای اولیه از واحدهای معنایی موجود در متن مصاحبه‌ها منجر شد. در ادامه و به شکل پیوسته، کدهای محوری به‌عنوان مفهوم‌های کلان‌تر و انتزاعی‌تر برای تجمیع و دسته‌بندی کدهای باز حاصل شد؛ سپس با استفاده از اشتراکات مفهومی کدهای محوری، کدهای انتخابی به‌عنوان ابعاد غرقگی حاصل شدند. در پایان نیز با توجه به ویژگی‌های کدهای انتخابی بر اساس سه ویژگی مؤلفه‌ها، پیشایندها و پسایندها دسته‌بندی شدند. مراحل تجزیه‌وتحلیل داده‌های حاصل از مصاحبه‌ها، با استفاده از نرم‌افزار مکس کیودا ۲۴ انجام شد.
یافته‌ها: پس از طی مراحل کدگذاری، ۸۸ کد باز از ۲۰۲۹ کد معنایی اولیه استخراج و ۳۱ کد محوری حاصل شد. برخی از کدهای محوری خود به‌عنوان کد انتخابی (بُعد) به‌کار رفتند و برخی دیگر با یکدیگر مفهوم‌های انتزاعی‌تری را تشکیل دادند که درمجموع ۱۰ بُعد، شامل ۴ بُعد پیشایندها، ۳ بُعد مؤلفه‌ها و ۳ بُعد پسایندهای غرقگی آموزشی، تحت عنوان مدل غرقگی آموزشی ظاهر شد. در مدل به‌دست‌آمده، ابعاد پیشایند غرقگی آموزش عبارت است از: آرامش در زندگی، هم‌خوانی ارکان آموزشی، باور شغلی و غنای منابع سازمانی در معلمی. ویژگی‌های غرقگی آموزشی عبارت است از: صمیمت، دقت و فراموشی در حین کار و در نهایت، ابعاد پسایندهای غرقگی آموزشی عبارت است از: ابعاد افزایش وفاداری شغلی، افزایش عملکرد آموزشی و افزایش شادکامی فردی.
نتیجه‌گیری: یافته‌های مطالعه نشان داد که مدل غرقگی دارای ابعادی است که چنانچه مدیران مدارس و مسئولان آموزشی و پرورشی آن‌ها را مدنظر قرار دهند، امکان افزایش دفعات غرقگی در کار آموزشی را برای معلمان فراهم خواهند کرد. این پژوهش با شناسایی مؤلفه‌های غرقگی آموزشی و پیامدهای غرقگی آموزشی، می‌تواند بر ادبیات این حوزه تأثیر بگذارد؛ از این رو می‌توان گفت که نتایج پژوهش در راستای طراحی مداخلات سازمانی برای شغل معلمی و افزایش مشارکت، پیوند کاری و انگیزه ذاتی آنان به کار آموزشی در جهت رسیدن به غرقگی، بسیار مفید است.
کلیدواژه‌ها
غرقگی
معلم
غرقگی آموزشی
کار آموزشی
آموزش‌وپرورش
دانش‌آموز
محیط آموزشی
موضوعات

عنوان مقاله English

Educational Flow Model (Components, Antecedents, and Consequences)

نویسندگان English

Rahmatallah Rezaei Hoseinabadi 1
Abbasali Rastgar 2
Azim Zarei 2
1 Ph.D. Candidate, Department of Management of Organizational Behavior, Faculty of Economics. Management and Administrative Sciences, Semnan University, Semnan, Iran.
2 Prof., Department of Management, Faculty of Economics, Management and Administrative Sciences, Semnan University, Semnan, Iran.
چکیده English

Objective
The present study aims to explore and develop a comprehensive framework of organizational interventions that can facilitate the emergence of flow experiences among teachers and investigate the subsequent effects on their professional and personal lives. Flow, a psychological state of deep engagement and intrinsic motivation, is increasingly recognized as a powerful driver of individual well-being and workplace performance. Deriving such a framework from the lived experiences of teachers in real educational environments allows for context-sensitive and empirically grounded insights. These interventions, when implemented effectively, can promote teachers’ mental health, happiness, and life satisfaction across educational, familial, and social domains, while simultaneously enhancing organizational efficiency and service quality within the education sector. Moreover, fostering flow in schools aligns with broader public policy and management goals, including improved human capital development, educational service delivery, and societal well-being. As a policy lever, enabling flow represents a strategic approach to integrating psychological insights into public sector performance management.
Methods
This study employed a qualitative research design using the emergent grounded theory strategy, and is categorized as fundamental research. The target population included all active and retired teachers at the primary, lower secondary, and upper secondary levels in the city of Isfahan during 2023–2024. Using non-probabilistic theoretical sampling, 23 teachers from 23 different schools were interviewed through open and semi-structured interviews. The data coding process involved three sequential stages. First, open coding was used to identify meaningful semantic units, resulting in 2029 initial codes. These were consolidated into 88 open codes. Next, axial coding grouped these into 31 more abstract and thematically coherent categories. Finally, selective coding refined these into 10 overarching dimensions, organized into three major components: antecedents, characteristics, and consequences of flow. Data analysis was facilitated using MAXQDA 24 software.
Results
The resulting framework, termed the “Educational FLOW Model,” comprises 10 key dimensions. Four antecedent dimensions were identified: (1) peace in personal and work life, (2) alignment among educational elements, (3) teachers’ belief in the value of their profession, and (4) the richness of organizational resources and support structures at the school level. The characteristics of flow in educational settings included: (5) intimacy during work, (6) accuracy and attentiveness, and (7) a sense of timelessness or forgetfulness during tasks. The consequences of experiencing flow were categorized into three dimensions: (8) increased job loyalty, (9) enhanced educational and personal performance, and (10) elevated individual happiness and well-being.
Conclusion
The findings underscore the potential of well-designed organizational interventions to foster flow states among teachers, leading to positive outcomes for both individuals and institutions. From a practical standpoint, school leaders and educational policymakers can use the identified dimensions as a roadmap to create enabling environments that enhance engagement, commitment, and intrinsic motivation. From a theoretical perspective, the study enriches the literature on flow by offering a grounded, context-specific model that integrates psychological, organizational, and policy dimensions within educational work settings.

کلیدواژه‌ها English

Flow
Teacher
Educational flow
Educational work
Education
Student
Educational environment
خطیب، حمیده؛ ناظر، محمد؛ نعمت‌الله‌زاده ماهانی، کاظم و صدر محمدی، رضوان (1395). رابطۀ ویژگی‌های شخصیتی با شادکامی و رضایت شغلی بین کارکنان دانشگاه ولی‌عصر (عج) رفسنجان. مدیریت فرهنگ سازمانی، 14(4)، 1161–1180.
صادقیان قراقیه، سعید؛ شکری، صابر؛ شاکری، زهره و پور مجرب، گل آرا (1395). بررسی تأثیر اقدامات مدیریت منابع انسانی بر رضایت شغلی (مطالعۀ موردی: کارکنان دانشگاه تهران). مدیریت دولتی، 8(1)، 167–180.
صالحی مبارکه، زهرا (1397). بررسی عوامل مؤثر در بهبود اداره کلاس درس. نخبگان علوم و مهندسی، 3(4)، 1-11.
قلی‌پور، آرین (1403). مدیریت منابع انسانی (مفاهیم، تئوری‌ها و کاربردها). تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
 
References
Ainley, M., Enger, L. & Kennedy, G. (2008). The elusive experience of ‘flow’: Qualitative and quantitative indicators. International Journal of Educational Research, 47(2), 109–121. https://doi.org/10.1016/j.ijer.2007.11.011
Armstrong, M. (2012). Armstrong's handbook of management and leadership: developing effective people skills for better leadership and management. Kogan Page Publishers.
Aygun, z. & Hhamedoglu, M. A. (2023, august 18). International journal of educational research review » submission » The relationship between teachers’ flow experiences at work and perceptions of employee rights. https://dergipark.org.tr/en/pub/ijere/issue/72938/1221460
Bakker, A. B. (2008). The work-related flow inventory: Construction and initial validation of the WOLF. Journal of Vocational Behavior, 72(3), 400–414. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2007.12.004
Bartholomeyczik, K., Knierim, M. T. & Weinhardt, C. (2023). Fostering flow experiences at work: A framework and research agenda for developing flow interventions. Frontiers in Psychology, 14, 1143654. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1143654
Bassi, M. & Delle Fave, A. (2012). Optimal Experience among Teachers: New Insights Into the Work Paradox. The Journal of Psychology, 146, 533–557. https://doi.org/10.1080/00223980.2012.656156
Breckenridge, J. & Jones, D. (2009). Demystifying theoretical sampling in grounded theory research. Grounded Theory Review, 8(1), 113–126.
Clapp, S., Uszak, N., Olcum, E. & Hancock, P. (2018). Design for flow: A work system approach. Journal of Occupational Health Psychology, 23(3), 275–284.
Creswell, J. & Miller, D. (2000). Determining validity in qualitative inquiry. Theory into Practice, 39(3), 124–130. https://doi.org/10.1207/s15430421tip3903_2
Csikszentmihalyi, M. (2003). Good business: Leadership, flow, and the making of meaning. Viking.
Csikszentmihalyi, M. (2013). Flow: The psychology of happiness. Random House.
Cunha, M. P. E., Rego, A., Simpson, A. & Clegg, S. (2020). Positive Organizational Behaviour: A Reflective Approach. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315232249
Deci, E. L. & Ryan, R. M. (1985). Self-determination and intrinsic motivation in human behavior. Springer Science & Business Media.
Delle Fave, A. & Massimini, F. (2005). The investigation of optimal experience and apathy: Developmental and psychosocial implications. European Psychologist, 10(4), 264–274. https://doi.org/10.1027/1016-9040.10.4.264
Demerouti, E., Bakker, A. B., Nachreiner, F. & Schaufeli, W. B. (2001). The job demands-resources model of burnout. Journal of Applied Psychology, 86(3), 499–512. https://doi.org/10.1037/0021-9010.86.3.499
Demerouti, E., Sonnentag, S. & Fullagar, C. (2012). Work-related flow and energy at work and at home: A study on the role of daily recovery. Journal of Organizational Behavior, 33(2), 276–295. https://doi.org/10.1002/job.760
Farina, L., dos Reis Rodrigues, G. & Hutz, C. (2018). Flow and Engagement at Work: A Literature Review. Psico-USF, 23, 633–642. https://doi.org/10.1590/1413-82712018230404.
Fong, C., Zaleski, D. & Leach, J. (2014). The challenge–skill balance and antecedents of flow: A meta-analytic investigation. The Journal of Positive Psychology, 10. https://doi.org/10.1080/17439760.2014.967799
Fullagar, C. & Fave, A. D. (2017). Flow at Work: Measurement and Implications. Taylor & Francis.
Fullagar, C. & Kelloway, K. (2009). Flow’ at Work: An Experience Sampling Approach. Journal ofOccupational and Organizational Psychology, 82, 595–615. https://doi.org/10.1348/096317908X357903
Fullagar, C., Knight, P. & Sovern, H. (2013). Challenge/Skill Balance, Flow, and Performance Anxiety. Applied Psychology An International Review, 62(2), 236-259. https://doi.org/10.1111/j.1464-0597.2012.00494.x.
Gholipour, A. (2024). Human Resource Management (Concepts, Theories and Applications). Tehran: Organization for the Study and Compilation of University Humanities Books (SAMAT). (in Persian)
Hackman, J. R. & Oldham, G. R. (1976). Motivation through the design of work: Test of a theory. Organizational Behavior and Human Performance, 16(2), 250-279. https://doi.org/10.1016/0030-5073(76)90016-7
Ilies, R., Wagner, D., Wilson, K., Ceja, L., Johnson, M., DeRue, S. & Ilgen, D. (2016). Flow at Work and Basic Psychological Needs: Effects on Well-Being. Applied Psychology, 66. https://doi.org/10.1111/apps.12075
Kasa, M. & Hassan, Z. (2019). Mediating Role of Flow in the Relationship Between Job Characteristic and Job Burnout on Work-Family Conflict: A Study on the Hotel Industry in Sarawak. Asia-Pacific Social Science Review, 19, 255–261.
Khatib, H., Nazer, M., Nematallahzade Mahani, K. & Sadr Mohammadi, R. (2016). Relationship between personality traits with job satisfaction and happiness among employees Vali-e-Asr university of Rafsanjan. Organizational Culture Management, 14(4), 1161-1180. doi: 10.22059/jomc.2016.60495 (in Persian)
Letona-Ibañez, O., Martinez-Rodriguez, S., Ortiz-Marques, N., Carrasco, M. & Amillano, A. (2021). Job Crafting and Work Engagement: The Mediating Role of Work Meaning. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(10), Article 10. https://doi.org/10.3390/ijerph18105383
Liu, W., Linden, D. & Bakker, A. (2021). Strengths use and work-related flow: An experience sampling study on implications for risk taking and attentional behaviors. Journal of Managerial Psychology, 37(1), 47-60. https://doi.org/10.1108/JMP-07-2020-0403
Llorens, S. & Salanova, M. (2017). The Consequences of Flow. In Flow at Work. Routledge.
Lőrincz, K. (2018). Flow conditions – Csikszentmihalyi’s summary - Leadership & Flow.
Maslow, A. H. (1943). A theory of human motivation. Psychological Review, 50(4), 370-396. https://doi.org/10.1037/h0054346
Mehta, P. & Vyas, M. (2022). A Systematic Literature Review on the Experience of Flow and its Relation to Intrinsic Motivation in Students. Indian Journal of Positive Psychology, 13, 299–304. https://doi.org/10.15614/ijpp%2F2022%2Fv13i3%2F215403sgd’l
Nakamura, J. & Csikszentmihalyi, M. (2014). The Concept of Flow. In M. Csikszentmihalyi (Ed.), Flow and the Foundations of Positive Psychology: The Collected Works of Mihaly Csikszentmihalyi (pp. 239–263). Springer Netherlands. https://doi.org/10.1007/978-94-017-9088-8_16
Õepa, M.-B. & Siirak, M. B. (2024). Enabling deep work and flow: leadership practices in estonian technology companles. https://doi.org/10.13140/RG.2.2.20750.78403
Sadeghian Gharaghie, S., Shokri, S., Shakeri, Z. and Pourmojarab, G. (2016). Investigating the Impact of HRMP on Job Satisfaction (A Case in University of Tehran). Journal of Public Administration, 8(1), 167-180. doi: 10.22059/jipa.2016.57512 (in Persian)
Salanova, M., Llorens Gumbau, S. & Bakker, A. B. (2006). Flow at Work: Evidence for an Upward Spiral of Personal and Organizational Resources. Journal of Happiness Studies, 7, 1–22. https://doi.org/10.1007/s10902-005-8854-8
Salehi Mobarakeh, Z. (2018). Investigating effective factors in improving classroom management. Journal of Science and Engineering Elites, 3(4), 1-11. (in Persian)
Saloviita, T. & Pakarinen, E. (2021). Teacher burnout explained: Teacher-, student-, and organisationlevel variables. Teaching and Teacher Education, 97, 103221. https://doi.org/10.1016/j.tate.2020.103221
Seligman, M. (2018). PERMA and the building blocks of well-being. The Journal of Positive Psychology, 13, 1–3. https://doi.org/10.1080/17439760.2018.1437466
Seligman, M. E. P. & Csikszentmihalyi, M. (2000). Positive Psychology: An Introduction. American Psychologist.
Seligman, M. E. P. (2011). Flourish: A visionary new understanding of happiness and well-being. New York: Free Press
Shernoff, D. (2013). Optimal Learning Environments to Promote Student Engagement. https://doi.org/10.1007/978-1-4614-7089-2
Souders, B. (2019). How to measure motivation according to positive psychology. PositivePsychology.com. Retrieved from https://positivepsychology.com/motivation-science-research-assessments/
Stoll, O. & Ufer, M. (2021). Flow in Sports and Exercise: A Historical Overview (pp. 351–375). https://doi.org/10.1007/978-3-030-53468-4_13
Swann, C., Crust, L. & Vella, S. (2017). New directions in the psychology of optimal performance in sport: Flow and clutch states. Current Opinion in Psychology, 16. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2017.03.03
Swann, C., Crust, L., Piggott, D., Keegan, R. & Hemmings, B. (2014). An inductive exploration into the flow experiences of European Tour golfers. Qualitative Research in Sport, Exercise and Health, 7. https://doi.org/10.1080/2159676X.2014.926969
Tatalović Vorkapić, S. & Gović, A. (2016). Relationship between flow and personality traits among preschool teachers. Metodički Obzori/Methodological Horizons, 11, 24–40. https://doi.org/10.32728/mo.11.1.2016.02
Tavčar, M. & Arzenšek, A. (2019). Flow at Work, Work Satisfaction and Big Five Personality Traits among Slovenian Primary School Teachers. Management, 14, 151–163. https://doi.org/10.26493/1854-4231.14.151-163
Ullén, F., Harmat, L., Theorell, T. & Madison, G. (2016). Flow and Individual Differences – A Phenotypic Analysis of Data from More than 10,000 Twin Individuals. https://doi.org/10.1007/978-3-319-28634-1_17
Van den Hout, J. & Davis, O. (2021). Promoting the Emergence of Team Flow in Organizations. International Journal of Applied Positive Psychology, 7, 1–47. https://doi.org/10.1007/s41042-021-00059-7
Wang, X. & Shaheryar, N. (2020). Work-Related Flow: The Development of a Theoretical Framework Based on the High Involvement HRM Practices With Mediating Role of Affective Commitment and Moderating Effect of Emotional Intelligence. Frontiers in Psychology, 11, 564444. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.564444
Woerkom, M., Bakker, A. B. & Woerkom, M. (2017). Flow at Work: A Self-Determination Perspective. Occupational Health Science, 1. https://doi.org/10.1007/s41542-017-0003-3
Zito, M., Emanuel, F., Bertola, L., Russo, V. & Colombo, L. (2022). Passion and Flow at Work for the Reduction of Exhaustion at Work in Nursing Staff. SAGE Open, 12(2). https://doi.org/10.1177/21582440221095009
Zuniga, M. (2023). The correlates of flow in the L2 classroom: Linking basic L2 task features to learner flow experiences. The Modern Language Journal, 107(3), 650-668. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/modl.12865
مدیریت دولتی
دوره 17، شماره 3
1404
صفحه 708-733