انتشارات دانشگاه تهران مدیریت دولتی 2008-5877 18 1 2026 03 21 Overtime: Determining the Causes, Contextual Factors, Mediators, and Consequences of Long Overtime Hours Using Grounded Theory اضافه‌‏کاری‌‏های طولانی: تعیین علل، زمینه‌‏سازها، واسطه‌‏ها و پیامدهای اضافه‌‏کاری‌‏های طولانی با استفاده از نظریۀ داده‌‏بنیاد 70 124 104280 10.22059/jipa.2025.403227.3793 FA سید میثم دیباجی استادیار، گروه روان‏شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روان‏شناسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. 0000-0003-2632-070X Journal Article 2025 09 28 Objective This study aims to develop a comprehensive and localized theoretical model for the phenomenon of excessive overtime work within the Iranian work and social context. It addresses a core organizational challenge: the tension between the pursuit of optimal productivity and the physical and psychological limits of the workforce. Persistent overtime represents a critical breach of this balance, incurring significant individual and organizational costs. This research conducts an in-depth exploration to meticulously explain the causes, contextual conditions, mediating variables, and multifaceted consequences of this pervasive phenomenon. The resulting systematic framework provides a necessary theoretical foundation for designing culturally appropriate interventions. Methods This research adopts a grounded theory approach, following the Strauss and Corbin paradigm, to develop a localized model from field data. Data were collected through semi-structured interviews with 28 key stakeholders, including employees with extensive overtime experience, managers, HR professionals, and external consultants. Purposive sampling continued until theoretical saturation was achieved, with diversity in work experience, field, and position. To ensure rigor, the study adhered to the four trustworthiness criteria—credibility, dependability, confirmability, and transferability—and calculated inter-coder reliability using Holsti’s coefficient. Results Data were analyzed through the 6C framework across three coding stages. The analysis identified: <strong>Causes:</strong> 35 open codes, synthesized into 9 axial and 7 selective categories, explaining the primary roots of overtime. <strong>Contextual Factors:</strong> 50 open codes, forming 7 axial and 4 selective categories, which provide the background for its emergence. <strong>Mediating Variables:</strong> 25 open codes, categorized into 7 axial and 7 selective categories, acting as protective buffers. <strong>Consequences:</strong> 69 open codes, organized into 12 axial and 7 selective categories, reflecting multifaceted individual and organizational outcomes.These components were integrated into a single, coherent theoretical paradigm model, forming a foundational localized theory of overtime. Conclusion The study yields a dynamic model demonstrating how contextual factors and mediating variables interact to moderate or amplify the relationship between the causes and consequences of overtime. This crucial insight enables organizations to strategically invest in these mediating and contextual areas, mitigating negative outcomes even when root causes cannot be immediately eliminated. The hierarchical classification of causes, contexts, mediators, and consequences provides a practical, evidence-based roadmap for Iranian industry managers to design effective, culturally attuned interventions that prioritize employee well-being and health.   <strong>هدف:</strong> مقالۀ حاضر با هدف ارائۀ یک الگوی نظری جامع و بومی‌شده در خصوص پدیدۀ اضافه‌کاری‌های طولانی در بستر فرهنگ کاری و اجتماعی ایران تدوین شده است. این پژوهش با نگاهی به چالش بنیادین میان نیاز سازمان‌ها به بهره‌وری و مزیت رقابتی از یک سو و محدودیت‌های فیزیکی و روان‌شناختی نیروی انسانی از سوی دیگر، به تبیین علل، زمینه‌سازها، عوامل واسطه‌ای و پیامدهای این پدیده پرداخته است. روش: این پژوهش با اتخاذ رویکرد نظریۀ داده‌بنیاد و با استفاده از پارادایم استراوس و کوربین، به‌منظور استخراج و توسعۀ یک الگوی بومی‌شده و جامع از داده‌های میدانی انجام پذیرفت. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۸ نفر از ذی‌نفعان کلیدی، شامل کارکنان با سطوح کرانه‌ای اضافه‌کاری، مدیران، متخصصان داخلی منابع انسانی و مشاوران خارجی، جمع‌آوری شد. به‌منظور تضمین غنای داده‌ها، نمونه‌گیری هدفمند تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت و تنوع در متغیرهایی همچون سابقۀ کاری، حوزۀ فعالیت و جایگاه شغلی در نظر گرفته شد. برای دستیابی به دقت و قدرت در داده‌های جمع‌آوری شده، از چهار معیار قابلیت اعتماد شامل اعتبار، قابلیت اطمینان، تأییدپذیری و قابلیت انتقال استفاده شد. همچنین پایایی بین کدگذاران با ضریب هولستی تأیید شد. یافته‌ها: فرایند تحلیل داده‌ها با استفاده از چارچوب C6، طی سه مرحلة کدگذاری باز، محوری و گزینشی صورت گرفت. در خصوص علل، ۳۵ کد باز، ۹ مقولۀ محوری و ۷ مقولۀ گزینشی شناسایی شد. این مقوله‌ها ریشه‌های اصلی پدیدۀ اضافه‌کاری را تبیین می‌کنند. در خصوص زمینه‌سازها، ۵۰ کد باز به ۷ مقولۀ محوری و ۴ مقولۀ گزینشی تبدیل شد. این مقوله‌ها بستر بروز اضافه‌کاری‌های طولانی را فراهم می‌سازند. در خصوص عوامل واسطه‌ای، ۲۵ کد باز اولیه به ۷ مقولۀ محوری و ۷ مقولۀ گزینشی دسته‌بندی شد. این عوامل به‌عنوان سپرهای محافظ اضافه‌کاری‌های طولانی عمل می‌کنند. در نهایت برای پیامدها، ۶۹ کد باز به ۱۲ مقولۀ محوری و ۷ مقولۀ گزینشی سازمان‌دهی شد که بازتاب پیامدهای چندوجهی اضافه‌کاری بر فرد و سازمان است. این کدها در نهایت تحت روایت نظری در قالب یک الگوی پارادایمی بومی، به‌عنوان پایه‌های اولیۀ نظریه‌ای در مورد اضافه‌کاری تجمیع شدند. نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش یک الگوی پویا و تعاملی را آشکار ساخت که فراتر از یک الگوی خطی و ساده نشان می‌دهد که چگونه زمینه‌سازها و عوامل واسطه‌ای، به‌عنوان کانون‌های استراتژیک مداخله، می‌توانند رابطۀ میان علل و پیامدهای اضافه‌کاری را تعدیل یا تقویت کنند. این چارچوب نظری، با چارچوب‌بندی مجدد پدیدۀ اضافه‌کاری‌های طولانی، به سازمان‌ها پیشنهاد می‌دهد که حتی در شرایطی که قادر نیستند به‌طور مستقیم علل ریشه‌ای را حذف کنند با سرمایه‌گذاری استراتژیک بر عوامل واسطه‌ای و زمینه‌سازها، از شدت پیامدهای منفی این پدیده بکاهند. طبقه‌بندی سلسله‌مراتبی علل، زمینه‌سازها، واسطه‌ها و پیامدها در این پژوهش، نقشه‌راهی عملی و مبتنی بر شواهد را برای طراحی مداخلات مؤثر در حوزۀ بهزیستی و سلامت کارکنان در اختیار مدیران صنایع براساس اولویت‌های ذهنی کارکنان در ایران قرار می‌دهد. https://jipa.ut.ac.ir/article_104280_0a887188b27054419e3d1d8fd0dec9da.pdf